LawyerOn.pl

LawyerOn – oraz dawniej również bdp.org.pl ( Blog Doradztwa Prawnego )

Ciekawostki Historia Unia Europejska

„Dzień Unii Europejskiej” – Zarys historii integracji europejskiej.

Sharing is caring!

Dzisiaj 9 maja obchodzimy „Dzień Unii Europejskiej”, który został ustanowiony w rocznicę przedstawienia planu utworzenia Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, znanego jako Plan Schumana, przez Roberta Schumana 9 maja 1950. Dlatego też, właśnie dzisiaj kilka słów o historii Unii, integracji oraz historycznych aspektach powstania idei integracyjnych.

Zarys historii integracji uropejskiej.

W historii integracji europejskiej dają się zauważyć dwa okresy o ogromnym znaczeniu dla jej efektów, a mianowicie przed i po II wojnie światowej. Mimo wielu udokumentowanych wizji Zjednoczenia Europy, idea ta wydawała się niemożliwa do urzeczywistnienia w pierwszym wspomnianym okresie. Wizja zjednoczenia narodów europejskich ożyła u progu lat pięćdziesiątych XX w. jako reakcja na tragiczne doświadczenia wojny i narastające zagrożenia ze strony komunizmu. Poniżej zostaną krótko omówione obydwa te okresy.

  • Wizje zjednoczonej Europy do II wojny światowej.

Już w Starożytnej Grecji zastanawiano się nad problemem zapewnienia pokoju między państwami oraz zagwarantowania bezpieczeństwa wewnętrznego. Grecy byli przekonani, iż stworzenie odpowiednich struktur, obejmujących zwalczające się państwa i narody uniemożliwiłoby wybuch wojen, gdyż brak granic pomiędzy nimi eliminowałby walkę w celu zdobycia obcego terytorium. Starożytni sądzili również, że ugrupowanie integracyjne w stosunku do otoczenia zewnętrznego byłoby jako całość silniejsze, niż poszczególne kraje czy narody wchodzące w skład ugrupowania1. Umożliwiałoby więc uzyskiwanie efektu synergicznego, w którym uzyskiwane korzyści są większe niż wynikałoby to z prostej sumy części. Stąd w Starożytnej Grecji powstały pierwsze formy federacji (amifiktonia) oraz arbitraż międzynarodowy2

Nie można również nie wspomnieć o trwałych i uniwersalnych wartościach wniesionych do idei integracji przez Kościół Katolicki, który podkreśla równość wszystkich ludzi w obliczu Boga, prawo do godności i wolności oraz otwartość na drugiego człowieka. Według niektórych historyków, św. Augustyn (354-430 r.) po raz pierwszy w historii przedstawił w dziele: Cavitas Dei plan stworzenia jednego imperium pokojowego, obejmującego wszystkie narody świata3.

Warta zauważenia jest również koncepcja Stanów Zjednoczonych Europy, która opierałaby się na federacji wolnych narodów. Powstała ona już w czasach nowożytnych. Jej gorącymi propagatorami byli wybitni intelektualiści, pisarze, poeci oraz politycy związani z ideologią „Młodej Europy”. Na przełomie XIX i XX w. Niemcy przedstawili dwie koncepcje zjednoczonej Europy, jednak obie zdominowane były poprzez protekcjonistyczne podejście, które wskazywało na to, iż to właśnie oni mieliby zarządzać procesami ekonomicznymi, militarnymi, społecznymi i kulturalnymi. Pierwsza z nich to koncepcja „Mitteleuropy” – czyli „przestrzeni niemieckiego przeznaczenia” wskazująca na wyższość narodu germańskiego nad innymi. Druga zaś, bardziej racjonalna, jednak równie protekcjonistyczna skupiała się na utworzeniu „gospodarki wielkiego obszaru”. Jeden z przedstawicieli tej koncepcji August Sartorius von Waltershausen opowiadał się za: likwidacją odrębnej woli narodów, wprowadzeniem jednego języka i stworzeniem wolnego obszaru gospodarczego.

Po I wojnie światowej szczególną aktywnością w tworzeniu idei integracyjnych wykazywali się np. Francuzi. Były to programy zbudowane na fundamencie wysokiej pozycji ich państwa. Na dowód tego można przytoczyć fakt, iż z ich inicjatywy w latach dwudziestych ubiegłego stulecia w Europie Środkowo-Wschodniej i Południowej powstało wiele paktów politycznych i gospodarczych, zapewniających Francji dominującą rolę.

Takich przykładów koncepcji integracyjnych było w omawianym okresie oczywiście znacznie więcej. Jak widać idee integracyjne więc są tworem wyłącznie współczesności, ale tworzone były już od starożytności. Początkowo chodziło głównie o zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego. W późniejszym okresie obok bezpieczeństwa pojawiło się dążenie do wzrostu gospodarczego, stabilizacji koniunktury i szeroko pojętego dobrobytu narodów. Jednak bardziej konkretne dążenia do integracji europejskiej, rozpoczęły się tuż po II wojnie światowej, co omówione zostanie w kolejnym punkcie.

  • Najważniejsze wydarzenia z dziejów integracji europejskiej po II wojnie światowej

Konkretne dyskusje zmierzające do zjednoczenia Europy podejmowano już w 1941 roku w Wielkiej Brytanii, gdzie stworzono Międzynarodowy Komitet Unii Federalnej. W jego skład wchodziło 16 państw Starego Kontynentu wraz z Polską. W czerwcu 1946 r. utworzona została Niezależna Liga Współpracy Ekonomicznej, następnie Ruch Zjednoczonej Europy zaś w 1947 r. R. Coudenhovr-Kalergi, pionier jedności europejskiej zainicjował powstanie Europejskiej Unii Międzyparlamentarnej. Organizacje prointegracyjne powołały Komitet Koordynacyjny Ruchów Międzynarodowych na Rzecz Jedności Europejskiej, przemianowany następnie na Międzynarodowy Komitet Ruchów na Rzecz Jedności Europejskiej i wreszcie, już po Kongresie Europejskim, w październiku 1948 r., na Ruch Europejski4.

Starania na rzecz zjednoczenia Europy doprowadziły do zwołania Kongresu Europejskiego w Hadze (8-10 maja 1948 r.). Pierwszymi przewodniczącymi Ruchu Europejskiego byli: Winston Churchill, Paul-Henri Spaak, Leon Blum i Alcide de Gasperi5. Kongres zgromadził wybitne postacie życia politycznego, kulturalnego, naukowego i ekonomicznego, a także byłych premierów i ministrów spraw zagranicznych. Uczestnicy spotkania wyrazili pragnienie utworzenia zjednoczonej Europy. Bezpośrednim rezultatem Kongresu było między innymi: powstanie Ruchu Europejskiego (1948 r.), utworzenie Rady Europy (1949 r.) oraz powołanie Europejskiego Centrum Kultury (1950). Celem Rady Europy była jedność krajów naszego kontynentu poprzez współprace polityczną, gospodarczą i kulturalną państw członkowskich oraz ochronę praw człowieka.

W 1950 roku Jean Monnet i Robert Schuman zaproponowali plan, który miał zapobiec ponownemu wyścigowi zbrojeń, a w konsekwencji prowadziłby do rozwoju gospodarczego państw zniszczonych po II wojnie światowej i opierał się na ścisłej współpracy pomiędzy Francją i RFN w zakresie koordynacji produkcji węgla i stali. Ponadto jego celem było podwyższenie stopy życiowej ludności obu państw, ułatwienie handlu międzynarodowego oraz pomoc w utworzeniu wspólnoty gospodarczej. Plan Schumana zapoczątkował utworzenie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (EWWiS – 1951 r.), do której wstąpiły: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Republika Federalna Niemiec i Włochy. Traktat Paryski na mocy którego powstała EWWiS, wszedł w życie 25 lipca 1952 r.

Traktat Paryski okazał się początkiem dążeń do jeszcze silniejszej integracji państw Europy Zachodniej. Jej celem było wspólne rozwiązywanie problemów gospodarczych oraz wspólne stworzenie gospodarki mogącej konkurować z USA i mogącej przeciwstawić się ZSRR. Narastający deficyt energetyczny sprzyjał badaniom nad pokojowym wykorzystaniem energii atomowej, co w przyszłości zaowocowało powstaniem Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom). Państwa tworzące Europejską Wspólnotę Węgla i Stali na mocy dwóch odrębnych układów – tzw. Traktatów Rzymskich utworzyły 25 maja 1957 r. Europejską Wspólnotę Gospodarczą oraz wcześniej wspomnianą organizację Euratom.

Traktat Rzymski zakładał w ramach jednolitego rynku swobodny przepływ towarów, osób, i kapitału. Ponadto przyjęto ustanowienie wspólnej polityki handlowej oraz zacieśnienie współpracy w ramach poszczególnych polityk. Wolny handel wewnętrzny Wspólnoty zapewniono poprzez zawarcie w późniejszym okresie unii celnej. Ze względu na różnego rodzaju bariery działania w takich obszarach jak swobodny przepływ osób, usług i kapitału nie posunęły się wówczas znacząco naprzód6.

Na mocy kolejnych układów pogłębiała się i zacieśniała integracja europejska. W kwietniu 1965r. zawarto układ o fuzji organów wykonawczych, powołując jedną Radę i jedną Komisję Wspólnot. W lipcu 1976 r. w Brukseli Rada Europejska wystąpiła z propozycją przeprowadzenia wyborów powszechnych do Parlamentu Europejskiego. Decyzja o organizowaniu takich wyborów zmieniła charakter Parlamentu z instytucji międzyparlamentarnej na ponadnarodową.

Kolejnym krokiem w celu zacieśnienia związku krajów wspólnotowych i swego rodzaju reformą Traktatów Rzymskich był Jednolity Akt Europejski podpisany 17 lutego 1986 r. w Luksemburgu i 28 lutego 1986r. w Hadze. Akt ten po stosownych ratyfikacjach wszedł w życie 1 lipca 1987 r. zmieniając i rozszerzając Traktat Paryski i Traktaty Rzymskie7. Włączył Radę Europejską do systemu instytucji wspólnotowych, stworzył podstawy prawne Europejskiej Współpracy Politycznej, zawierał postanowienie utworzenia Rynku Wewnętrznego od 1993 r., zmienił procedurę podejmowania decyzji w Radzie Europy oraz wzmocnił kompetencje Parlamentu Europejskiego w procedurze współpracy z Radą8.

Pod koniec roku 1991 podczas szczytu w Maasticht podjęto decyzje, które stały się punktem zwrotnym w dziejach Wspólnot Europejskich. Państwa członkowskie trzech wspólnot podpisały 7 lutego 1992 r., Traktat o Unii Europejskiej, który wszedł w życie 1 listopada 1993 roku. Zawierał on trzy filary i wprowadził kolejne zmiany w Traktacie Paryskim i Traktatach Rzymskich.

Pierwszy filar dotyczył instytucji Unijnych takich jak: Parlament Europejski, Rada Ministrów, Komisja, Trybunał Sprawiedliwości i Trybunał Rewidentów Księgowych. Drugi filar dotyczył kwestii związanych z prowadzeniem polityki zagranicznej oraz bezpieczeństwa w tym: ochronę wspólnych wartości, zachowanie pokoju i umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego, popieranie współpracy międzynarodowej, rozwijanie i konsolidację demokracji oraz poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności. W trzecim filarze zawarto postanowienia dotyczące wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Traktat o Unii Europejskiej odegrał również kluczową rolę w ustanowieniu Unii Gospodarczej i Walutowej. Postanowiono, iż jednolita polityka kursowa i pieniężna prowadzona będzie przez Europejski Bank Centralny, który we współpracy z bankami centralnymi państw członkowskich utworzy Europejski System Banków Centralnych. W konsekwencji od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. nastąpiło usztywnienie centralnych kursów wobec euro, zaś 1 stycznia 2002 r. wspólna waluta wyparła ostatecznie waluty narodowe stając się jedynym środkiem płatniczym państw uczestniczących w Unii Gospodarczej i Walutowej. Traktat z Maastricht wprowadził również Obywatelstwo Unii Europejskiej, które jest szczególnego rodzaju statusem, skupiającym w sobie zarówno związek z określonym państwem jak i szczególny rodzaj więzi z Unią9.

Zmiany ekonomiczne, polityczne i społeczne spowodowały, iż z biegiem czasu zmieniły się warunki funkcjonowania i cele Wspólnot, dlatego też na szczycie Unii Europejskiej 16-17 czerwca 1997 r. przyjęto Traktat Amsterdamski, podpisany 2 października 1997 r. i obowiązujący od 1 maja 1999 r.. Składa się on z 116 nowych artykułów, 14 protokołów i 46 deklaracji, zmieniających i uzupełniających postanowienia z Maastricht w zakresie trzech filarów. Uwzględniał on także poszerzenie Wspólnot o kolejne Państwa takie jak: Austria, Finlandia i Szwecja.

Reforma Traktatu o UE – Traktat Nicejski został podpisany 26 lutego 2001 przez ministrów spraw zagranicznych państw członkowskich Unii Europejskiej. Odnosi się on przede wszystkim do procesu rozszerzenia Wspólnoty. Zawarto w nim reformy instytucjonalne, które zagwarantują funkcjonowanie Unii po akcesji 12 nowych państw w tym Polski oraz sprecyzowano „ramy czasowe” rozszerzenia. Postanowienia dotyczyły również składu przyszłej Komisji Europejskiej, nowego podziału głosów ważonych w Radzie Unii Europejskiej i rozszerzenia zakresu podejmowania decyzji większością kwalifikowaną. Zmiany Traktatu z Maastricht otwierają drogę do akcesji przyszłym członkom Wspólnoty. Ponadto na konferencji w Nicei zajęto się sprawami Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa oraz ustanowiono Kartę Praw Podstawowych Unii Europejskiej10.

Opracowane przez LawyerOn

Polska w Unii

16 kwietnia 2003 przedstawiciele rządów 15 państw członkowskich i 10 kandydujących podpisali w Atenach traktat akcesyjny, rozszerzający Unię, w wyniku czego 1 maja 2004 doszło do największego rozszerzenia w historii UE – do wspólnoty wstąpiło 10 krajów: Estonia, Łotwa, Litwa, Polska, Czechy, Słowacja, Węgry, Słowenia, Malta i Cypr.
25 kwietnia 2005 Bułgaria i Rumunia podpisały traktat akcesyjny w Luksemburgu, otwierający tym krajom drogę do wejścia do Unii Europejskiej 1 stycznia 2007.
Po podpisaniu traktatu akcesyjnego w grudniu 2011, 1 lipca 2013 do Unii Europejskiej oficjalnie wstąpiła Chorwacja, powiększając UE do 28 państw członkowskich.
Gdy zakończyła się ratyfikacja traktatu lizbońskiego, wszedł on w życie 1 grudnia 2009.

1 Marszałek A., Integracja europejska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1999, s.19

2 Perkowski M., Integracja europejska – Wprowadzenie, Wydawnictwo Prawnicze LexNexis, Warszawa 2002, s. 28

3 Tamże, s. 20

4 Tamże, s. 33

5 Tamże, s. 38

6 Dynia E., Integracja Europejska – Zarys problematyki, Wydawnictwo Prawnicze LexNexix, Warszawa 2003, s. 27-40

7 Tamże, s. 40

8 Perkowski M., Integracja europejska…, op. cit., s. 39

9 Dynia E., Integracja Europejska…, op. cit., s. 43-52

10 Tamże, str. 58-61

Akapit – Polska w Unii pochodzi w wikipedia.pl

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

*

code